Back to contents

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Dit gedeelte bevat een korte uitleg over hoe seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) gemakkelijk kunnen worden overgedragen, de symptomen van soa’s en op welke manier soa’s behandeld worden.

Seksueel overdraagbare aandoeningen kunnen worden veroorzaakt door bacteriën, virussen en parasieten.

Bacteriële infecties kunnen worden genezen door middel van antibiotica, virusinfecties door middel van antivirale geneesmiddelen en parasieten zoals schurftmijt en schaamluis door middel van lotions.

Chlamydia

Chlamydia wordt veroorzaakt door bacteriën van de soort Chlamydia trachomatis.

Overdracht en preventie

Deze bacteriën kunnen worden overgedragen via onbeschermde anale, orale en vaginale seks en komen voor in de anus, penis, baarmoederhals, keel en ogen. Ze kunnen tijdens de bevalling overgedragen worden aan het kind, wat kan leiden tot oog- en luchtweginfecties. Zie ook het artikel over LGV (dat wordt veroorzaakt door specifieke typen Chlamydia trachomatis) hieronder.

Je kunt chlamydia voorkomen door condooms te gebruiken tijdens vaginale of anale seks, condooms of beflapjes te gebruiken tijdens orale seks en door ervoor te zorgen dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt.

Symptomen

De symptomen van chlamydia treden een week tot drie weken na infectie op. Veel mensen met chlamydia merken niet dat ze geïnfecteerd zijn. Men vermoedt dat 75% van alle vrouwen met chlamydia en 50% van alle mannen met chlamydia geen symptomen ondervindt.

Als er wel sprake is van symptomen, dan bestaan deze bij mannen meestal uit een melkachtige afscheiding uit de penis, vooral in de ochtend, en een branderig gevoel bij het plassen. De teelballen kunnen opzwellen en zeer pijnlijk aanvoelen. Vrouwen met chlamydia kunnen te maken krijgen met een melkachtige afscheiding uit de vagina en/of buik- of rugpijn, of pijn tijdens het vrijen. Er kan sprake zijn van bloedverlies tijdens het vrijen, tussentijdse bloedingen of pijn bij het plassen.

Iemand die geïnfecteerd is via anale seks kan last hebben van irritaties rond de anus en afscheiding.

Vrouwen die zich niet laten behandelen tegen chlamydia kunnen te maken krijgen met een ontsteking van de eileiders, wat kan leiden tot een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en onvruchtbaarheid. Ook mannen kunnen onvruchtbaar worden als gevolg van chlamydia.

Chlamydia kan namelijk leiden tot epididymitis, een infectie van de bijbal (een langwerpig orgaan dat de teelbal met de zaadleider verbindt). In een enkel geval stopt de bloedtoevoer naar de teelballen. Mannen, en in mindere mate ook vrouwen, kunnen last krijgen van het Syndroom van Reiter, een reactie op een chlamydia-infectie, die leidt tot gewrichtsontsteking, plasbuisontsteking en oogontsteking.

Diagnose

Chlamydia wordt vastgesteld door met een wattenstaafje een uitstrijkje te maken uit de penis, baarmoederhals, anus of vagina. Het nemen van een uitstrijkje kan een beetje onaangenaam zijn, maar duurt meestal zeer kort. In sommige soa-poli’s wordt de urine getest op de aanwezigheid van chlamydia.

Sommige tests laten echter pas na een week zien of er sprake is van chlamydia. Het is verstandig contact op te nemen met je soa-poli voor je testuitslagen zodat je kunt worden behandeld als blijkt dat je geïnfecteerd bent.

Behandeling

Chlamydia wordt behandeld door middel van antibiotica. De behandeling bestaat meestal uit een zevendaagse kuur doxycycline of een enkele dosis azithromycine. Het is belangrijk dat je de kuur afmaakt. Alleen dan weet je zeker dat de infectie ook daadwerkelijk uit je lichaam is verdwenen. Het is ook belangrijk dat je partner zich laat behandelen, voordat jullie opnieuw seks met elkaar hebben. Het antibioticum azithromycine is pas na enige tijd werkzaam. Het is dus mogelijk dat de symptomen nog een paar dagen aanhouden, nadat je dit middel genomen hebt.

Geadviseerd wordt geen seks te hebben (zelfs niet met een condoom) tot de behandeling beëindigd is. Dit is nodig om te voorkomen dat je opnieuw met chlamydia geïnfecteerd wordt

Genitale en anale wratten

Genitale en anale wratten worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). HPV is één van de meest voorkomende seksueel overdraagbare infecties.

Overdracht en preventie

Dit virus kan worden overgedragen via onbeschermde anale, orale en vaginale seks, maar ook door intiem lichamelijk contact. Condoomgebruik kan het risico op overdracht verkleinen, maar dit is niet altijd het geval.

Symptomen

Genitale wratten zien er hetzelfde uit als wratten die op andere plekken op het lichaam voorkomen. Ze bestaan meestal uit kleine bultjes op de huid met een ongelijkmatig oppervlak. Sommige mensen met HPV hebben onzichtbare wratten of merken niet eens dat ze wratten hebben. De wratten kunnen overal in het genitale gebied voorkomen.

Sommige typen HPV worden in verband gebracht met een verhoogd risico op baarmoederhals- en anuskanker. Voor mensen met hiv is dit risico mogelijk nog groter.

Diagnose

Om te kijken of er sprake is van genitale wratten wordt het genitale en anale gebied handmatig onderzocht.

Een baarmoederhalsscreening heeft als doel veranderingen in de celgroei van de baarmoederhals (dysplasie genoemd) op te sporen. Het gaat hierbij om veranderingen die wijzen op een voorstadium van kanker, voordat er daadwerkelijk van kanker sprake is. Een baarmoederhalsscreening wordt vaak ook een uitstrijkje genoemd. Een uitstrijkje bestaat uit het afnemen van een kleine hoeveelheid cellen van de baarmoederhals. Door middel van laboratoriumonderzoek is het vervolgens mogelijk veranderingen in de celgroei op te sporen, die wijzen op een mogelijk risico op de ontwikkeling van kanker.

Alle hiv-positieve vrouwen moeten vlak na hun hiv-diagnose een baarmoederhalsscreening ondergaan, die daarna regelmatig moet worden herhaald. Volgens Europese richtlijnen moet een baarmoederhalsscreening één keer per jaar tot één keer per drie jaar plaats vinden, hoewel volgens landelijke richtlijnen dit misschien vaker moet gebeuren. De behandeling van abnormale celgroei in de baarmoederhals is uiterst effectief, zolang deze in een vroeg stadium ontdekt wordt.

Het nut van onderzoek naar abnormale celgroei in de endeldarm wordt op dit moment nog onderzocht. Er zijn hiv-behandelcentra die in de toekomst van plan zijn standaard anaal onderzoek uit te voeren.

Behandeling

Een HPV-infectie kan genezen worden met behulp van je eigen immuunsysteem. Dit kan echter lang duren. Er zijn verschillende manieren om de zichtbare wratten te verwijderen, waaronder chemische middelen, bevriezing, laserchirurgie of crèmes die je zelf moet aanbrengen. Deze ingrepen kunnen een beetje onaangenaam zijn.

Tegen de typen humaan papillomavirus, waarvan gedacht wordt dat ze anuskanker, baarmoederhalskanker en genitale wratten veroorzaken, bestaan tegenwoordig vaccins. Er wordt op dit moment onderzocht of deze vaccins veilig zijn en nut hebben voor mensen met hiv. Sommige privéartsen bieden het vaccin al aan aan mensen met hiv, maar dit is duur en levert niets op als je al bent besmet met het sub-type HPV waartegen het vaccin je moet beschermen. Als je erover nadenkt zelf te betalen voor een HPV-vaccinatie, praat dan met je hiv-behandelaar over de voor- en nadelen hiervan.

Gonorroe

Gonorroe is een seksueel overdraagbare, bacteriële infectie.

Overdracht en preventie

Gonorroe kan worden overgedragen via anale, vaginale en orale seks en via mond-anus-contact (rimmen). Gonorroe komt voor in de anus, penis, baarmoederhals en keel.

Iemand met hiv die zich niet tegen gonorroe laat behandelen kan besmettelijker zijn. Iemand die geen hiv heeft maar wel geïnfecteerd is met gonorroe loopt waarschijnlijk een groter risico met het hiv-virus besmet te worden wanneer hij of zij hieraan blootgesteld wordt.

Gonorroe kan tijdens een (vaginale) bevalling overgedragen worden van moeder op kind, wat kan leiden tot oogontsteking bij het kind en een groot risico op blindheid wanneer het kind niet behandeld wordt. Gonorroe kan zich ook verspreiden via de bloedbaan, wat kan leiden tot bloedvergiftiging (een hevige reactie van het lichaam op een infectie) en mogelijk een vorm van hersenvliesontsteking.

Je kunt gonorroe voorkomen door condooms te gebruiken tijdens vaginale of anale seks, condooms of beflapjes te gebruiken tijdens orale seks en door ervoor te zorgen dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt.

Symptomen

Bij mannen bestaan de symptomen meestal uit een geelachtige afscheiding uit de penis en een branderig gevoel tijdens het plassen. Ook kunnen de teelballen pijnlijk aanvoelen en opzwellen.

Bij vrouwen bestaan de symptomen onder andere uit een branderig gevoel bij het plassen en een afscheiding uit de vagina die anders van kleur is of bloederig kan zijn. Bij een anale infectie kunnen zowel mannen als vrouwen last hebben van een slijmerige afscheiding uit de anus, pijn aan de anus of pijn tijdens anale seks. Gonorroe in de keel geeft meestal geen symptomen.

De symptomen van gonorroe treden meestal twee tot tien dagen na infectie op en in sommige gevallen zelfs pas na drie weken. Sommige mensen ondervinden geen of zeer milde symptomen, waardoor niet iedereen merkt dat hij of zij met gonorroe geïnfecteerd is.

Als je je niet laat behandelen tegen gonorroe kun je te maken krijgen met ernstige gezondheids- problemen. Vrouwen kunnen last krijgen van een ontsteking van het bekken, wat kan leiden tot pijn, onvruchtbaarheid en een buitenbaar- moederlijke zwangerschap, terwijl mannen last kunnen krijgen van problemen met hun teelballen en een vernauwing van de urinebuis.

Als je je niet tegen gonorroe laat behandelen kan deze zich verspreiden via de bloedbaan, wat kan leiden tot koorts en ontstoken en gezwollen gewrichten. Het kan ook leiden tot huidaandoeningen en een vorm van hersenvliesontsteking.

Diagnose

Er bestaan verschillende manieren om vast te stellen of iemand gonorroe heeft. Als je symptomen hebt, kan het zijn dat met een wattenstaafje een uitstrijkje gemaakt wordt uit de penis, anus, urinebuis, keel of baarmoederhals. Het nemen van een uitstrijkje kan een beetje onaangenaam zijn. Als je geen symptomen hebt kan het zijn dat je een urinemonster moet inleveren, dat vervolgens wordt geanalyseerd. Als iemand symptomen van gonorroe in de genitale gebieden heeft, laat een uitstrijkje dit meestal onmiddellijk zien. Bij gonorroe in de keel duurt de diagnose altijd langer.

Welk gedeelte van je lichaam ook geïnfecteerd is, het kan hoe dan ook tot drie dragen duren voordat de definitieve uitslag bekend is. Het is dan ook belangrijk om je soa-poli te bellen voor de einduitslag.

Behandeling

Gonorroe wordt behandeld met antibiotica. Omdat gonorroe resistent kan zijn voor sommige antibiotica, worden er uitstrijkjes naar het laboratorium gestuurd om te onderzoeken hoe effectief het antibioticum is dat je voorgeschreven krijgt.

Het is erg belangrijk dat je de eerste zeven dagen na behandeling geen anale, orale of vaginale seks hebt. Dit is nodig om te voorkomen dat je opnieuw met gonorroe geïnfecteerd wordt of je partner besmet. Zorg er ook voor dat je recente sekspartner(s) zich laten testen en behandelen bij een soa-poli.

Hepatitis A

Hepatitis A is een virus dat de lever aantast.

Overdracht en preventie

Hepatitis A wordt overgedragen via contact met geïnfecteerde fecaliën (uitwerpselen, poep), voornamelijk in besmet voedsel, zoals schaaldieren.

Het kan overgedragen worden via seksueel contact, vooral via mond-anus-contact (rimmen). Recent vond onder homomannen in verschillende steden een uitbraak van hepatitis A plaats. Als je hepatitis A hebt gehad, kun je het niet nog een keer krijgen, hoewel sommige mensen met een terugval te maken krijgen.Goede hygiëne kan de overdracht van hepatitis A voorkomen: bijvoorbeeld door na toiletbezoek en voor het koken je handen te wassen.

Vaccinatie

In tegenstelling tot de meeste infecties die hier behandeld worden, kun je je laten vaccineren tegen hepatitis A. Mensen met hiv wordt geadviseerd zich te laten vaccineren, tenzij er sprake is van natuurlijke immuniteit tegen deze infectie. Het vaccin bestaat uit twee injecties, die met een tijdsverschil van zes maanden worden toegediend en ervoor zorgen dat je ongeveer tien jaar immuun bent.

Symptomen

Hepatitis A kan ervoor zorgen dat je korte tijd ziek bent. De symptomen bestaan onder andere uit een gele verkleuring van de huid en ogen (geelzucht), extreme vermoeidheid, gewichtsverlies, braken, diarree, donkerkleurige urine en lichtgekleurde ontlasting. De symptomen kunnen verergeren als je alcohol, thee of koffie drinkt en vet voedsel eet. De meeste mensen worden na een aantal weken weer beter.

Diagnose

Een bloedtest kan laten zien of je met hepatitis A bent geïnfecteerd of in het verleden ooit hepatitis A hebt gehad. Misschien ben je ooit door je hiv-behandelcentrum op hepatitis A getest. De meeste soa-poli’s testen hier niet op.

Behandeling

De behandeling van hepatitis A bestaat uit rust nemen, veel drinken en het vermijden van alcohol en drugs. Het is ook belangrijk dat je geen paracetamol gebruikt terwijl je herstelt van een hepatitis A-infectie. Hepatitis A kan langer duren en ernstiger zijn bij mensen met hiv of mensen met een verzwakt immuunsysteem. Als je hepatitis A oploopt, moet je misschien een tijd lang stoppen met het nemen van hiv-remmers. Dit komt omdat hiv-remmers voornamelijk via de lever worden afgebroken. Wanneer de lever ontstoken is, werkt deze minder goed, waardoor mogelijke bijwerkingen kunnen verergeren.

Hepatitis B

Hepatitis B is een vorm van virale hepatitis, die een ontsteking van de lever veroorzaakt.

Overdacht

Hepatitis B wordt overgedragen via contact met bloed, sperma, speeksel of vaginaal vocht van een geïnfecteerd persoon. Het wordt overgedragen via onbeschermde seks en van moeder op kind tijdens een bevalling. Hepatitis B is gemakkelijk overdraagbaar en is veel besmettelijker dan hiv.

Je kunt hepatitis B voorkomen door condooms te gebruiken tijdens vaginale of anale seks, condooms of beflapjes te gebruiken tijdens orale seks en door ervoor te zorgen dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt.

Vaccinatie

Mensen met hiv wordt geadviseerd een hepatitis B-vaccinatie te ondergaan, tenzij er sprake is van natuurlijke immuniteit. Deze bestaat uit drie injecties, die over een periode van een aantal maanden toegediend worden. Mensen met hiv kunnen hun immuniteit verliezen wanneer hun weerstand laag is en moeten dus regelmatig gecontroleerd worden of ze nog immuun zijn tegen hepatitis B.

Symptomen

Iemand die voor het eerst met hepatitis B geïnfecteerd wordt, kan last hebben van geelzucht (gele verkleuring van ogen en huid), verminderde eetlust, buikpijn, algehele malaise, misselijkheid, braken, spierpijn, gewrichtspijn of koorts. Deze symptomen kunnen zeer ernstig zijn en soms zelfs dodelijk. De meeste mensen met hepatitis B ondervinden echter geen symptomen.

De meeste mensen ontwikkelen aan het begin van een hepatitis B-infectie immuniteit tegen deze ziekte. Bij 10% van alle volwassenen met hepatitis B blijft het virus zich echter vermenigvuldigen, zelfs lang na de eigenlijke infectie. Deze groep mensen zijn chronisch geïnfecteerd met hepatitis B, dat wil zeggen dat ze de rest van hun leven besmettelijk zijn, hoewel er niet altijd sprake is van symptomen. Een aantal mensen met chronische hepatitis B ontwikkelt chronische leverontsteking en loopt daarom een verhoogd risico op de leveraandoening cirrose en leverkanker.

Mensen met hiv die met hepatitis B geïnfecteerd raken lopen meer risico op chronische hepatitis B dan mensen zonder hiv.

De hoeveelheid hepatitis B in het lichaamsvocht van hiv-positieve mensen kan hoger zijn dan dat van hiv-negatieve mensen. Dit komt omdat hun immuunsysteem niet effectief genoeg is om het hepatitis B-virus te verdrijven. Hiv-positieve dragers van het hepatitis B-virus zijn dus besmettelijker dan hiv-negatieve dragers.

Diagnose

Door middel van een bloedtest wordt gekeken naar de aanwezigheid van antistoffen tegen hepatitis B. De aanwezigheid van deze antistoffen tonen aan dat je al eens met het virus in aanraking bent geweest en deze uit je lichaam is verdreven. Als je aan hepatitis B bent blootgesteld en je lichaam heeft geen antistoffen aangemaakt, dan komen er nog steeds fragmenten van het virus (Hepatitis B surface Antigen of HBsAg genoemd) in je bloed voor. Dit houdt in dat je chronisch drager bent en in staat bent anderen te besmetten. Een aantal chronische dragers kan ook positief worden getest op e-antigenen, wat betekent dat je besmettelijker bent dan normaal.

Behandeling

Tijdens de eerste periode van een hepatitis B-infectie is het belangrijk dat je veel rust neemt, veel drinkt en geen alcohol of drugs gebruikt.

Als je hiv-positief bent en je hebt een chronische hepatitis B-infectie, moet je behandeld worden door een arts die zowel in hiv als in hepatitis gespecialiseerd is.

Op dit moment zijn er verschillende geneesmiddelen beschikbaar voor de behandeling van hepatitis B. Ook een aantal hiv-remmers is in staat een hepatitis B-infectie te bestrijden.

Als er bij jou sprake is van een co-infectie met hepatitis B, praat dan met je hiv-behandelaar over welke hiv-remmers je het best kunt gebruiken.

Hepatitis C

Hepatitis C is een vorm van virale hepatitis, die een ontsteking van de lever veroorzaakt.

Overdracht en preventie

Hepatitis C wordt normaal gesproken overgedragen via bloed-bloed-contact. De afgelopen tijd is echter een groeiend aantal hiv-positieve homomannen positief getest voor hepatitis C met als enige risicofactor onbeschermde seks.

Andere factoren die in verband kunnen worden gebracht met de overdracht van hepatitis C zijn groepsseks, het injecteren of snuiven van drugs, anaal drugsgebruik en de aanwezigheid bij één van beide partners van een seksueel overdraagbare aandoening, met name syfilis en LGV.

Condoomgebruik kan het risico op seksuele overdracht van hepatitis C verkleinen. Als je aan fisten doet, gebruik dan latex handschoenen en zorg ervoor dat je geen glijmiddel met elkaar deelt. Zorg er ook voor dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt. Dit zou het risico op overdracht van hepatitis C moeten verkleinen.

Er bestaat geen vaccin tegen hepatitis C. Als je ooit hepatitis C hebt gehad betekent dit niet dat je immuun bent voor deze ziekte, dit in tegenstelling tot hepatitis A en B. Herinfectie met hepatitis C is dus mogelijk.

Symptomen

Het verloop van een hepatitis C-infectie verschilt van persoon tot persoon. Minder dan 5% van alle geïnfecteerden krijgt in het begin last van acute symptomen van hepatitis zoals geelzucht en misselijkheid. Een aanzienlijke minderheid ervaart zelfs helemaal geen symptomen. Diegenen die wel met symptomen te maken krijgen, hebben onder andere last van extreme vermoeidheid en depressie.

Diagnose

Bloedonderzoek naar antistoffen tegen hepatitis C kan laten zien of je aan het virus bent blootgesteld. Dit onderzoek kan echter een fout-negatief resultaat hebben (voornamelijk aan het begin van een infectie). Ter bevestiging wordt daarom in sommige gevallen een PCR uitgevoerd (die de viral load meet).

Om te kijken of je lever aangetast is als gevolg van een hepatitis C-infectie kan het zijn dat je een aantal leverfunctietests moet ondergaan. Om hier zeker van te zijn voeren de meeste artsen ook één van de volgende twee tests uit. De eerste hiervan is een leverbiopsie, waarbij een klein stukje weefsel uit je lever verwijderd wordt voor onderzoek. De tweede test, die tegenwoordig in veel poliklinieken beschikbaar is, bestaat uit niet meer dan een bloedtest of een scan (FibroScan)

Bij mensen met hiv is het soms moeilijker vast te stellen of er sprake is van een hepatitis C-infectie. Dit komt omdat de infectie soms niet aan het licht komt in het onderzoek naar antistoffen.

Behandeling

Hepatitis C moet net als hepatitis B behandeld worden in een polikliniek, die ervaring heeft met co-infectie van hiv en hepatitis C.

Het doel van de behandeling is de hepatitis te ‘genezen’ (het verdrijven van hepatitis C uit het lichaam), het normaliseren van de leverenzymen (een teken dat de lever goed functioneert), het verminderen van de leverontsteking, het voorkomen van cirrose en leverkanker en het risico op overdracht verkleinen.

De behandeling van hepatitis C is niet levenslang en duurt meestal 24 of 48 weken. Er bestaan antiretrovirale geneesmiddelen, die goedgekeurd zijn in de bestrijding van hepatitis C. De huidige behandeling van hepatitis C bestaat uit ribavirine en pegylated interferon.

De bijwerkingen hiervan kunnen ernstig zijn, maar over het algemeen worden ze in de loop van de behandeling minder. De bijwerkingen bestaan onder andere uit hoge koorts, gewrichtspijn, haarverlies, depressie en een laag aantal wittebloedcellen.

Als een man ribavirine gebruikt, is het belangrijk dat zijn sperma niet tot zwangerschap leidt en dat voorkomen wordt dat ribavirine het ongeboren kind bereikt. Koppels die met ribavirine behandeld zijn moeten de eerste zes maanden na voltooiing van hun behandeling zwangerschap (en onbeschermde seks) vermijden.

De behandeling van hepatitis C is niet altijd succesvol. Het is echter gebleken dat mensen die kort na infectie met behandeling begonnen het beste resultaat hadden.

Als je een co-infectie hebt met hepatitis C en je hebt een CD4-count van ongeveer 350, is dit een extra reden om met behandeling van hiv te beginnen.

Herpes

Herpes wordt veroorzaakt door een veel voorkomend virus, dat het herpes simplexvirus (HSV) wordt genoemd.

Een herpes-aanval bestaat uit pijnlijke wondjes en zweertjes die voorkomen op mond, geslachtsdelen en anus.

Als je eenmaal geïnfecteerd bent, blijft het virus de rest van je leven aanwezig in de zenuwcellen. Het kan zijn dat je niets merkt van een HSV-infectie. Het virus is meestal inactief en veroorzaakt geen symptomen. Zo nu en dan kun je te maken krijgen met een opleving, vooral wanneer je weerstand laag is. Zelfs mensen zonder hiv kunnen last hebben van een herpes-aanval wanneer er sprake is van stress, verkoudheid of blootstelling aan ultraviolet licht (bijvoorbeeld tijdens een vakantie).

Er zijn twee soorten HSV, die beide orale en genitale infecties kunnen veroorzaken. HSV-1 veroorzaakt meestal orale herpes beter bekend als een koortslip. Een koortslip bestaat uit tintelende of pijnlijke plekjes aan de rand van je lip, daar waar deze overgaat in je gezichtshuid. Ze komen soms ook voor op de neusvleugels, het tandvlees of het gehemelte. Het kan ook genitale infecties veroorzaken.

Zowel HSV-1 als HSV-2 kunnen pijnlijke genitale of anale zweertjes veroorzaken, die soms gepaard gaan met koorts, hoofdpijn, spierpijn en algehele malaise. Een herpes-aanval begint meestal met een verdoofd, tintelend of jeukerig gevoel. Dit gevoel geeft aan dat het virus zich via een zenuw richting huid aan het verplaatsten is. Op de huid veroorzaakt het kleine bultjes die in korte tijd veranderen in kleine, ontstoken en met vocht gevulde blaasjes. Deze barsten open, waarna zich een korst vormt. Als je immuunsysteem goed functioneert duurt het meestal één of twee weken voordat ze weer verdwijnen.

Overdracht en preventie

Het virus kan overgedragen worden via contact met de zweertjes en het slijmvlies, bijvoorbeeld via zoenen en anale, vaginale of orale seks.

Als je een herpes-aanval hebt is het beter seksueel contact te vermijden.

Herpes kan ook overgedragen worden zonder dat er zweertjes aanwezig zijn. Het virus kan zich ook verspreiden via de huid of, meer waarschijnlijk, via slijmvlies. Mensen met hiv hebben hier soms vaker mee te maken. Condooms bieden niet altijd bescherming tegen HSV, omdat condooms niet alle gebieden bedekken waar het virus voorkomt.

Genitale herpes vergroot de kans dat je iemand anders met het hiv-virus besmet, terwijl mensen zonder hiv een groter risico lopen met hiv besmet te worden als er bij hen sprake is van genitale herpes.

Mensen met hiv hebben soms vaker, ernstiger en langduriger last van herpes-aanvallen. Soms raken de wondjes ontstoken als gevolg van andere bacteriën en schimmels. Daarnaast kan herpes in een enkel geval grote orale en genitale wonden veroorzaken en keel en ogen aantasten.

Diagnose

Herpes wordt vastgesteld door met een wattenstaafje een uitstrijkje te maken uit een wondje of door middel van een fluorescentietest. Voor onderzoek bestaat er een test die direct naar het genetisch materiaal van het virus kijkt, maar deze is niet algemeen verkrijgbaar. Herpes in de oesofagus (slokdarm) of dikke darm wordt onderzocht met behulp van optische vezeltechnologie.

Behandeling en preventie van herpes-aanvallen

Een herpes-infectie wordt behandeld met aciclovir (merknaam Zovirax). Andere geneesmiddelen tegen herpes zijn onder andere valaciclovir (merknaam Valtrex) en famciclovir (merknaam Famvir).

Aciclovir is verkrijgbaar in pilvorm (vijf tot tien dagen lang vijf keer per dag 200 tot 800 mg), die ervoor zorgt dat de herpes-aanval (orale herpes en genitale en anale zweertjes) vermindert. Bij ernstige gevallen wordt aciclovir ook intraveneus toegediend. Aciclovir veroorzaakt slechts enkele bijwerkingen.

Om het aantal herpes-aanvallen en de hevigheid waarmee deze plaatsvinden te verminderen, kan aciclovir ook dagelijks gebruikt worden (twee keer per dag 400 mg).

Aciclovir is niet in staat een herpes-infectie ongedaan te maken. Aanvallen kunnen zich dus blijven voordoen. Om een koortslip te behandelen is bij de drogist aciclovir-crème verkrijgbaar Veel artsen, echter, betwijfelen de effectiviteit hiervan. Om de symptomen te verlichten maken sommige mensen gebruik van zoutbaden, een (in een handdoek gewikkelde) ijszak, lidocaïne-gel, pijnstillers en rust.

LGV

LGV (lymphogranuloma venereum) is een vorm van chlamydia.

LGV komt voornamelijk voor in Afrika, Azië, Zuid-Amerika en delen van de Caraïben. LGV komt sinds de introductie van antibiotica in de jaren ’40 in Europa nog maar weinig voor.

Er zijn echter wel uitbraken van LGV geconstateerd onder homomannen in Nederland, Frankrijk, Duitsland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

Overdracht en preventie

De uitbraak van LGV in Europa betrof voornamelijk homomannen, van wie de meeste hiv-positief waren en een andere seksueel overdraagbare aandoening hadden, zoals gonorroe, syfilis, herpes of hepatitis B of C. LGV wordt in verband gebracht met seksuele handelingen, die schade aan het weefsel veroorzaken, zoals fisten.

LGV komt echter zowel bij mannen als bij vrouwen voor, ongeacht hun hiv-status. LGV komt voor in de penis, vagina en anus en kan overgedragen worden via anale, orale en vaginale seks.

Condoomgebruik is zeer effectief in het voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen, waaronder chlamydia en dus ook LGV.

Als je aan fisten doet, gebruik dan latex handschoenen en zorg ervoor dat je geen glijmiddel met elkaar deelt. Dit zou het risico van overdracht van LGV en andere seksueel overdraagbare aandoeningen moeten verkleinen.

Symptomen

LGV kan een aantal zeer onaangename symptomen veroorzaken. De symptomen die tijdens de recente Europese uitbraak het meest voorkwamen waren pijn en ontstekingen in de anus en de endeldarm (proctitis), die soms gepaard ging met gezwollen lymfeklieren in de liezen en vaak ook met een slijmerige afscheiding of bloed uit de endeldarm en een ontregelde stoelgang.

Als je je niet tegen LGV laat behandelen kun je last krijgen van een algehele zwelling van de lymfeklieren en geslachtsdelen, maar ook van zweren. LGV kan ook de ingewanden aantasten.

Diagnose

Als je een soa-test ondergaat, wordt gekeken naar een aantal seksueel overdraagbare aandoeningen. Als blijkt dat er sprake is van chlamydia in de anus, dan moet de soa-poli een monster opsturen om te kijken of het hier gaat om LGV.

Als je denkt dat je LGV hebt, meldt dit dan aan de behandelend arts of verpleegkundige van de soa-poli die je bezoekt.

Behandeling

De behandeling van LGV bestaat uit een 21 dagen tellende kuur met het orale antibioticum doxycycline. Dit antibioticum wordt ook gebruikt om andere seksueel overdraagbare aandoeningen (en een aantal andere infecties) mee te behandelen, alleen de lengte van de kuur is dan korter.

Vermijd seksueel contact tijdens de behandeling. Recente sekspartner(s) moeten zich ook laten behandelen.

Niet-specifieke urethritis (NSU)

Overdracht

Niet-specifieke urethritis (NSU) is een ontsteking van de urinebuis, het kanaal waardoor de urine (en bij mannen ook het sperma) het lichaam verlaat. Deze ontsteking kan veroorzaakt worden door een seksueel overdraagbare aandoening, zoals chlamydia. In een enkel geval heeft het echter een andere oorzaak, zoals frictie tijdens seks of irritatie door het gebruik van zeep.

Symptomen

De symptomen van NSU treden meestal ongeveer een week na infectie op. Wanneer NSU veroorzaakt wordt door een irriterend middel, zoals zeep, kan er meteen al sprake zijn van symptomen. Veel mensen met NSU ondervinden echter geen enkele symptomen.

Als er wel sprake is van symptomen, bestaan deze meestal uit pijn of een branderig gevoel tijdens het plassen, vaker moeten plassen en een witte of troebele afscheiding uit de penis, die vaak aan het begin van de ochtend het duidelijkst zichtbaar is.

Diagnose

Bij mannen wordt NSU vastgesteld door met een wattenstaafje een uitstrijkje te maken uit de penis. Dit kan even wat ongemakkelijk aanvoelen. In veel gevallen kan meteen gezien worden of er sprake is van NSU. In het geval van een chlamydia-infectie duurt dit echter tot een week.

Bij vrouwen is NSU veel moeilijker vast te stellen. Om te kijken of er sprake is van een soa wordt normaal gesproken met een wattenstaafje een uitstrijkje gemaakt uit de geslachtsdelen (dat wil zeggen de vulva, vagina of baarmoederhals).

Behandeling

NSU wordt behandeld door middel van antibiotica. De behandeling bestaat meestal uit een zevendaagse kuur doxycycline of een enkele dosis azithromycine. Het is belangrijk dat je de kuur afmaakt. Alleen dan weet je zeker dat de infectie ook daadwerkelijk uit je lichaam is verdwenen. Het antibioticum azithromycine is pas na enige tijd werkzaam. Het is dus mogelijk dat de symptomen nog een paar dagen aanhouden, nadat je dit middel genomen hebt.

Geadviseerd wordt geen seks te hebben (zelfs niet met een condoom) tot de behandeling is beëindigd. Je partner(s) moeten, indien mogelijk, ook behandeld worden, ook als ze geen last van symptomen hebben.

Schaamluis

De schaamluis is een klein insect met krabachtige poten waarmee het zich aan iemands haar bevestigt. Ze worden ook ‘platjes’ genoemd, omdat de volwassen luis plat is. Hoewel schaamluis een voorkeur heeft voor schaamhaar (lichaamsbeharing van de geslachtsdelen en de anus), kunnen ze ook voorkomen in haar op andere lichaamsdelen, vooral in de oksels en zelfs in wenkbrauwen en wimpers, hoewel dit niet veel voorkomt.

Overdracht

Elke vorm van intiem lichamelijk contact kan genoeg zijn om schaamluis over te dragen. Toch worden ze voornamelijk overgedragen via seks. Je kunt ze ook oplopen wanneer je een handdoek, beddengoed of kleding met iemand deelt, maar dit komt minder vaak voor.

Symptomen en diagnose

Sommige mensen hebben binnen een paar uur overlast, terwijl anderen pas na een aantal weken merken dat ze schaamluis hebben. De schaamluis is erg klein en is soms moeilijk zichtbaar, maar de symptomen bestaan meestal uit intense jeuk in de liezen en sommige mensen kunnen de luizeneitjes op hun schaamhaar duidelijk voelen zitten. Ook kunnen er kleine bloedvlekken voorkomen op ondergoed of lakens.

Behandeling

Om de schaamluis te verdelgen zijn er bij de drogist verschillende lotions en shampoos verkrijgbaar, waaronder malathion (merknaam Derbac-M). Deze zijn verkrijgbaar zonder recept of gratis via een soa-poli of GUM clinic. Het is belangrijk dat je dit middel volgens de voorschriften gebruikt. Verkeerd gebruik kan er namelijk voor zorgen dat de schaamluis niet verdwijnt en overdosering kan een allergische reactie veroorzaken. Derbac-M en vergelijkbare lotions niet gebruiken na een heet bad.

Wanneer je met de behandeling begint is het belangrijk dat je alle kleding, handdoeken en beddengoed, die je gebruikt hebt toen je schaamluis had, op hoge temperatuur wast. Om herinfectie te voorkomen is het ook belangrijk dat je partner of anderen met wie je intiem lichamelijk contact hebt gehad, inclusief huisgenoten, zich op hetzelfde moment behandelen als jij.

Schurft

Schurft is een huidinfectie die veroorzaakt wordt door een mijt die zich onder de huid nestelt. Het veroorzaakt hevige jeuk, die vooral ‘s nachts merkbaar is.

Overdracht

Het is vrij eenvoudig de schurftmijt op te lopen via langdurig huidcontact met een geïnfecteerd persoon of door handdoeken en beddengoed te delen.

Symptomen

De mijt is niet met het blote oog waarneembaar, maar wanneer deze zich in de huid nestelt laat hij rode ‘sporen’ achter. Deze komen het meest voor tussen de vingers, op de rug van de hand, rond de buik, op de polsen, de ellebogen, de oksels, de geslachtsorganen, de borsten, de billen en de voeten.

Mensen van wie het immuunsysteem niet goed functioneert (en hiv is slechts één van de oorzaken hiervoor) kunnen te maken krijgen met uitgebreide huiduitslag met dikke schilfers en hevige jeuk. Dit wordt scabies crustosa of Noorse schurft genoemd.

Behandeling

De schurftmijt kan behandeld worden met dezelfde lotion die gebruikt wordt tegen de schaamluis, maar het is misschien nodig om de lotion langer op het lichaam te laten zitten (normaal gesproken 24 uur). De lotion moet op het hele lichaam aangebracht worden, behalve op het gezicht en de hoofdhuid. Wanneer je je handen wast moet je hem opnieuw aanbrengen.

Na behandeling kan de jeuk tijdelijk verergeren. Hiertegen kun je hydrocortisoncrème gebruiken en geadviseerd wordt niet te krabben.

Lotions tegen schurft niet gebruiken na een heet bad.

Om anderen en jezelf niet te (her)infecteren is het nodig je kleding, handdoeken en beddengoed op hoge temperatuur te wassen. Net als bij schaamluis is het belangrijk dat iedereen met wie je intiem contact hebt gehad zich behandelt op hetzelfde moment als jij. Dit is nodig om herinfectie te voorkomen.

Schaamluis noch schurftmijt is in staat hiv over te dragen. Mensen met een oude schaamluis- of schurftinfectie kunnen zich soms niet lekker voelen (vandaar ook het Engelstalige woord lousy). Als je je niet tegen schurft behandelt, kan deze leiden tot huidirritatie.

Syfilis

Syfilis is een bacteriële infectie. Het aantal gevallen van syfilis in het Verenigd Koninkrijk en veel andere landen is in de afgelopen jaren dramatisch toegenomen. Toch komt syfilis nog steeds relatief weinig voor. De infectie kent twee fasen: een vroege en een late fase. Tijdens de vroege fase is syfilis zeer besmettelijk.

Overdracht en preventie

Je kunt syfilis oplopen via onbeschermde anale, orale of vaginale seks, maar je kunt het ook oplopen via intiem lichamelijk contact. Daarnaast kan syfilis overgedragen worden van moeder op kind.

Je kunt het risico op syfilis verkleinen door condooms te gebruiken tijdens vaginale of anale seks, condooms of beflapjes te gebruiken tijdens orale seks en door ervoor te zorgen dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt.

Als iemand met hiv zich niet laat behandelen tegen syfilis kan hij of zij besmettelijker zijn. Een hiv-negatief persoon met syfilis loopt een groter risico met het hiv-virus besmet te worden als hij of zij hieraan blootgesteld wordt.

Symptomen

Syfilis kan een reeks van symptomen veroorzaken, maar dit is niet altijd het geval. In de vroege fase van syfilis kunnen symptomen gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Als je hiv hebt kan het zijn dat syfilis zich sneller ontwikkelt, ernstiger is en enigszins afwijkende symptomen veroorzaakt.

Vlak na een syfilis-infectie (primaire syfilis) kan een klein zweertje, vlekje of wondje verschijnen op de plaats van infectie. Dit wordt een harde sjanker genoemd. Meestal komt deze voor op de penis, in of rond de anus, in of rond de vagina of in de mond. Een harde sjanker is pijnloos, geneest vrij snel en kan gepaard gaan met gezwollen lymfeklieren.

Secundaire syfilis kan leiden tot huiduitslag op de romp, handpalmen en voetzolen, gezwollen lymfeklieren, koorts, spierpijn, hoofdpijn, oorsuizing en in een enkel geval hersenvliesontsteking. De huiduitslag en zweertjes zijn zeer besmettelijk. Secundaire syfilis treedt meestal binnen zes maanden na infectie op.

Nadat deze symptomen verdwijnen, wordt gesproken van latente syfilis. Tijdens het eerste jaar van deze fase kan het nog steeds worden overgedragen via seksueel of intiem lichamelijk contact. Na een aantal jaar, echter, ben je niet meer in staat anderen te besmetten, hoewel je nog steeds geïnfecteerd bent.

Als je je niet laat behandelen kan syfilis soms jaren later leiden tot tertiaire syfilis. Deze fase kan schade aan het hart, de hersenen, de botten en de huid veroorzaken. Zonder behandeling kun je aan syfilis doodgaan.

Diagnose

Een soa-onderzoek bestaat meestal ook uit een bloedtest naar syfilis. Als er sprake is van zweertjes wordt hier met een wattenstaafje een uitstrijkje van gemaakt. Veel hiv-behandelcentra testen tegenwoordig standaard op syfilis. Het kan tot drie maanden duren voordat in het lichaam sporen te vinden zijn die wijzen op een syfilis-infectie. Een syfilis-test vlak na blootstelling brengt deze dus niet altijd aan het licht.

Er bestaan aanwijzingen dat syfilis-tests bij mensen met hiv minder betrouwbaar zijn.

Als vermoed wordt dat de hersenen aangetast zijn, kan een lumbale punctie uitgevoerd worden– meestal ‘ruggenprik’ genoemd. Hiermee wordt de omvang van de ziekte bepaald.

Behandeling

De behandeling van syfilis bestaat meestal uit penicilline-injecties. Mensen die allergisch zijn voor penicilline krijgen een kuur met doxycycline-tabletten voorgeschreven. Voor een succesvolle behandeling, is het van essentieel belang dat je alle nodige injecties (of pillen) toegediend krijgt en dat je aanwezig bent op vervolgafspraken voor bloedtests. Om te voorkomen dat je anderen met syfilis infecteert, en ter preventie van herinfectie met de bacterie, is het belangrijk dat je seks in zijn geheel vermijdt totdat de behandeling is voltooid en de syfilis uit je lichaam moet zijn verdwenen.

Zorg er ook voor dat je recente sekspartner(s) zich laten testen en behandelen bij een soa-poli.

Vervolgafspraken op vaste tijdstippenwaarbij opnieuw bloedonderzoek wordt uitgevoerd zijn nodig om er zeker van te zijn dat de infectie is verdwenen. Dit is met name belangrijk voor mensen met hiv, omdat bij hen de kans groter is dat de infectie zich opnieuw voordoet.

Trichomonas

Trichomonas vaginalis is een veelvoorkomende seksueel overdraagbare aandoening, die veroorzaakt wordt door een minuscuul kleine parasiet.

Overdracht en preventie

Trichomonas wordt overgedragen via onbeschermde seks. Je kunt trichomonas voorkomen door condooms te gebruiken tijdens vaginale of anale seks, condooms of beflapjes te gebruiken tijdens orale seks en door ervoor te zorgen dat je geen seksspeeltjes met elkaar deelt. Ook moeten vrouwen een beflapje gebruiken wanneer ze hun geslachtsdeel (vulva) tegen de vulva van hun partner wrijven.

Symptomen

Bij vrouwen bestaan de symptomen onder andere uit een hevige afscheiding uit de vagina, jeuk aan de vagina, rugpijn, pijn tijdens het vrijen en vaker moeten plassen. Vaak hebben mannen geen last van bijwerkingen, maar als deze zich toch voordoen gaat het meestal om afscheiding uit de penis, een branderig gevoel bij het plassen en vaker moeten plassen.

Diagnose

Een uitstrijkje uit de vagina of penis kan onder een microscoop onderzocht worden op de aanwezigheid van trichomonas. Het is meestal direct mogelijk een diagnose te stellen. Van het uitstrijkje kan ook een kweek gemaaktworden, wat betekent dat het resultaat pas na een week bekend is.

Behandeling

Trichomonas wordt behandeld met antibiotica. Het is belangrijk dat je de kuur afmaakt. Alleen dan weet je zeker dat de infectie ook daadwerkelijk uit je lichaam is verdwenen. Hierna moet je na een week weer terugkomen om te kijken of je volledig hersteld bent. Geadviseerd wordt geen seks te hebben (zelfs niet met een condoom) tot de behandeling is beëindigd en recente sekspartner(s) behandeld zijn. Dit is nodig om herinfectie te voorkomen.

Overige infecties

Er bestaan ook andere infecties die via seks overgedragen kunnen worden. Elk type seks waarbij je in contact kunt komen met ontlasting, zelfs in microscopisch kleine hoeveelheden, zoals rimmen, anale seks of fisten, kan leiden tot darminfecties, zoals giardia en cryptosporidiosis. De symptomen hiervan zijn ernstige diarree en braken. Ze worden behandeld met antibiotica.